Pełna treść historycznego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 (Arkadiusz Szcześniak przeciwko Bankowi M. SA), który ostatecznie zablokował roszczenia banków o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału w sprawach kredytów frankowych.
💡 Podsumowanie wyroku
- Odesłanie prejudycjalne w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dyrektywa 93/13/EWG).
- Sprawa dotyczy kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego i klauzul przeliczeniowych.
- Trybunał rozstrzyga o skutkach uznania umowy za nieważną i możliwości dochodzenia przez banki roszczeń wykraczających poza zwrot przekazanego kapitału.
Dokument urzędowy TSUE (C-520/21) będący odpowiedzią na pytania zadane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie.
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 15 czerwca 2023 r.
W sprawie C‑520/21 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie w postępowaniu: Arkadiusz Szcześniak przeciwko Bankowi M. SA, przy udziale m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Finansowego, Komisji Nadzoru Finansowego.
Ramy prawne
Prawo Unii
Zgodnie z dyrektywą 93/13/EWG, państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (art. 6 ust. 1).
Przepisy polskie
Zgodnie z art. 385[1] § 1 Kodeksu cywilnego, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Jeżeli umowa upada, zastosowanie znajdują m.in. przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i art. 410 k.c.).
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
W dniu 25 lipca 2008 r. A.S. i jego małżonka zawarli umowę kredytu hipotecznego z Bankiem M. indeksowanego do CHF. Warunki tej umowy nie były negocjowane indywidualnie (klauzule przeliczeniowe). Kredytobiorca zażądał zwrotu świadczeń z tytułu korzystania z jego kapitału przez bank. Sąd Rejonowy wskazał, że polskie orzecznictwo (po wyroku Dziubak C-260/18) ugruntowało pogląd, iż takie klauzule prowadzą do nieważności umowy od samego początku (ex tunc). Zrodziło to problem, czy w przypadku takiej nieważności strony mogą żądać od siebie jakichkolwiek kwot przekraczających czysty zwrot wpłat (odsetek, wynagrodzenia, waloryzacji).
Wniosek o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo
Bank M. po opublikowaniu opinii rzecznika generalnego wniósł o otwarcie ustnego etapu na nowo (na podst. art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem). Podnosił niezrozumienie zakresu roszczeń i podważał opinię rzecznika. Trybunał oddalił ten wniosek, przypominając, że Trybunał nie jest związany opinią rzecznika, a strony nie mają w statucie możliwości polemiki z rzecznikiem po zamknięciu rozprawy, o ile nie ujawnią się zupełnie nowe fakty (co nie miało miejsca).
Dopuszczalność pytania i właściwość Trybunału
Sąd odsyłający zastanawiał się nad dopuszczalnością własnego pytania (ponieważ pytał również o ewentualne roszczenia banku o korzystanie z kapitału, choć bank nie złożył jeszcze formalnego powództwa w tej samej sprawie przeciwko konsumentowi). Trybunał uznał, że pytanie jest dopuszczalne w całości, gdyż roszczenia wzajemne mają znaczenie dla całościowego rozliczenia umowy, a bank wszczął już w międzyczasie odrębne postępowanie sądowe, co dowodzi realnego i palącego charakteru problemu.