Niedawno Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę o fundacji rodzinnej, co przesądziło o jej wejściu do obiegu prawnego z dniem 22 maja 2023 r. Jest to zupełnie nowa i pod wieloma względami rewolucyjna instytucja chroniąca polskie firmy przed rozdrobnieniem w procesie dziedziczenia. Czym jest fundacja rodzinna, jak funkcjonuje i komu się opłaca? Odpowiedzi na te pytania zebraliśmy w poniższym artykule.
💡 Najważniejsze wnioski
- Fundacja rodzinna to osoba prawna, która pozwala oddzielić majątek firmy rodzinnej od samej rodziny. Chroni to biznes przed podziałem, sporami spadkowymi czy utratą płynności.
- Aby ją założyć, fundator wnosi kapitał zakładowy w wysokości minimum 100 000 zł na podstawie oświadczenia (w formie aktu notarialnego) złożonego w akcie założycielskim lub testamencie.
- Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale w ściśle określonym i wąskim katalogu. Działalność dozwolona jest zwolniona z podatku, podczas gdy działalność wykraczająca poza ustawowy wykaz jest obciążona stawką 25% CIT.
- Członkowie najbliższej rodziny („grupa zero”) nie płacą podatku dochodowego (PIT) od świadczeń wypłacanych z fundacji.
Najistotniejszą zaletą fundacji rodzinnej jest możliwość zachowania trwałości firmy wielopokoleniowej. W przypadku śmierci przedsiębiorcy unikamy sporów spadkowych – jednym, profesjonalnym podmiotem zarządzającym majątkiem staje się fundacja, chroniąca biznes i wypłacająca świadczenia beneficjentom.
Fundacja rodzinna – rewolucyjne narzędzie sukcesji w Polsce
Czym jest fundacja rodzinna i jakie są jej cele?
Fundacja rodzinna, zgodnie z jej ustawową definicją, jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania na ich rzecz świadczeń. Jej szczegółowy cel wybiera fundator w statucie. Cała idea opiera się na sztywnym rozdzieleniu biznesu od rodziny. Wyróżnić można dwa podstawowe zadania fundacji:
- Zabezpieczenie biznesu: akumulacja majątku i zapewnienie ciągłości rodzinnej działalności biznesowej po ewentualnej śmierci założyciela, bez konieczności rozdzielania i spłacania udziałów między zwaśnionych spadkobierców.
- Zabezpieczenie rodziny: fundacja gwarantuje członkom rodziny (beneficjentom) regularne środki do życia z wypracowanych zysków.
Jak założyć fundację rodzinną? (krok po kroku)
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Złożenie oświadczenia o powołaniu fundacji wymaga formy aktu notarialnego i może odbyć się poprzez:
- Akt założycielski (możliwe jest powołanie przez wielu fundatorów),
- Testament (wówczas może być tylko jeden fundator).
Aby fundacja formalnie powstała i uzyskała osobowość prawną, należy:
- Ustalić jej statut.
- Sporządzić spis mienia.
- Ustanowić organy fundacji (Zarząd, ew. Radę Nadzorczą).
- Wnieść mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości nie niższej niż 100 000 zł.
- Wpisać fundację do ogólnopolskiego Rejestru Fundacji Rodzinnych.
Statut, lista beneficjentów i organy fundacji
Statut określa ramy działania: zasady zarządzania majątkiem, cele, funkcjonowanie organów i tryb powoływania członków. Ustawa przewiduje również prowadzenie ścisłej listy beneficjentów. Beneficjentem może być osoba fizyczna, sam fundator, ale także np. organizacja pożytku publicznego.
Fundacja działa poprzez organy, do których należą:
- Zarząd: reprezentuje fundację i prowadzi jej bieżące sprawy. Dba o pomnażanie majątku.
- Zgromadzenie Beneficjentów: podejmuje kluczowe uchwały w zakresie działalności fundacji.
- Rada Nadzorcza: organ fakultatywny, który staje się obowiązkowy dopiero, gdy liczba beneficjentów przekroczy 25 osób. Nadzoruje pracę zarządu.
Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?
Zgodnie z art. 5 ustawy, fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, lecz tylko w ściśle określonym katalogu. Ustawodawca dopuszcza m.in.: zbywanie mienia (o ile nie zostało nabyte tylko w tym celu), najem, dzierżawę, udzielanie pożyczek wybranym podmiotom (spółkom zależnym), nabywanie i zbywanie papierów wartościowych oraz przystępowanie do spółek handlowych, funduszy i spółdzielni.
Jeśli fundacja rozpocznie szerszą działalność (niewymienioną w dozwolonym katalogu ustawowym), zapłaci karny podatek CIT w wysokości 25% od tego dodatkowego dochodu. To zniechęca do wykorzystywania fundacji jako zwykłej „spółki do interesów”.
Opodatkowanie fundacji rodzinnej – kwestie podstawowe
System opodatkowania fundacji przygotowano bardzo atrakcyjnie w kwestiach sukcesyjnych:
- Przy wniesieniu: Przeniesienie majątku przez fundatora do fundacji (w tym nieruchomości, udziałów) jest neutralne podatkowo. Nie ma podatku od czynności cywilnoprawnych, a fundator nie płaci PIT.
- W trakcie działalności (dozwolonej): Działalność statutowa nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
- Przy wypłacie świadczeń: Wypłata zysku na rzecz beneficjentów wiąże się z opodatkowaniem po stronie fundacji (15% CIT). Jeśli beneficjenci pochodzą z tzw. „grupy zero” (najbliższa rodzina fundatora: współmałżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo), nie płacą oni dodatkowo żadnego podatku PIT.
- Przy likwidacji: Wydanie majątku po ewentualnej likwidacji fundacji obarczone jest 15% CIT.
Czy warto założyć fundację rodzinną?
Dla wielu średnich i dużych przedsiębiorców fundacja będzie świetnym parasolem ochronnym. Do tej pory polscy przedsiębiorcy często uciekali za granicę (tworząc trust czy zagraniczne fundacje), by zabezpieczyć sukcesję, gdyż polskie rozwiązania testamentowe czy powoływanie „zwykłych” spółek nie dawało 100% gwarancji uniknięcia konfliktów. Wprowadzenie tej instytucji to duży krok naprzód.