Czym jest prokura i kto ustanawia prokurenta?

Oddając w jak najbardziej syntetyczny sposób organizację struktury wewnętrznej spółek kapitałowych, wskazać należy na pewien dualizm, wyrażający się w wyodrębnieniu organów o charakterze menadżerskim (zarząd spółki) oraz tych o charakterze właścicielskim (zgromadzenie wspólników). Celem zapewnienia efektywnego funkcjonowania spółki poprzez rozszerzenie podmiotów uprawnionych do jej reprezentacji, spółki decydują się na udzielenie prokury – co powoduje powołanie w spółce prokurenta. Czyli osoby, która jest na mocy udzielonej jej prokury uprawniona do reprezentacji spółki. Prokura może być także udzielona przez przedsiębiorców prowadzących jednoosobowe działalności gospodarcze.

Warto podkreślić powiązanie funkcjonalne podejmowanych przez reprezentanta przedsiębiorcy działań z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a więc prokura daje mu umocowanie do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do podtrzymania działalności gospodarczej.

Kancelaria Prawna Piotra Kłodzińskiego na co dzień zajmuje się obsługą prawną spółek i firm z Warszawy – w razie potrzeby chętnie pomożemy, także w powołaniu prokurenta i uzyskaniu wpisu do właściwego rejestru.

Czym jest prokura?

Prokura stanowi szczególny rodzaj pełnomocnictwa. Najogólniej, prokura to pełnomocnictwo udzielane przez przedsiębiorcę podlegającemu wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo do rejestru Krajowego Rejestru Sądowego – jak ma to miejsce w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Instytucja prokury swymi korzeniami sięga dwudziestolecia międzywojennego, kiedy to pierwotnie została uregulowana w Kodeksie handlowym z 1934 roku. Obecnie instytucja prokury regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.). Z uwagi na szeroki katalog form organizacyjno-prawnych prowadzenia działalności gospodarczej, celem poprawnego udzielenia prokury należy uwzględnić w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością regulacje Kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.). Obsługa prawna firm Warszawa to tylko jedna z dziedzin prawa jakim zajmuje się nasza Kancelaria Prawna.

Prokurent a pełnomocnik – zakres prokury

Z uwagi na swoisty charakter prokury, do prokury stosuje się odpowiednio przepisy prawne dotyczące pełnomocnictwa. Zakres prokury wynika z przepisów. Obejmuje ona czynności sądowe oraz pozasądowe związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Kodeks cywilny limituje to umocowanie poprzez enumeratywne wskazanie czynności, do których skutecznego dokonania wymagane jest udzielenie pełnomocnictwa szczególnego.

Ważne! Wedle art. 109³ k.c. wymóg udzielenia pełnomocnictwa szczególnego dotyczy następujących czynności:

• dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie przedsiębiorstwa do czasowego korzystania,
• zbywania i obciążania nieruchomości.

Szeroki zakres prokury dodatkowo potwierdza praktyka orzecznicza sądów administracyjnych w sprawach podatkowych. Ustanowienie prokury wyłącza konieczność udzielenia prokurentowi pełnomocnictwa ogólnego w sprawach podatkowych, a nawet pełnomocnictwa do podpisywania deklaracji podatkowych.

Ważne! Co do zasady, prokura nie może zostać ograniczona ze skutkiem prawnym wobec osób trzecich. Zgodnie z art. 109¹ § 2 k.c., nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisem szczególnym ograniczającym prokurę jest przepis regulujący instytucję prokury oddziałowej (art. 109⁵ k.c.).

Kto może być prokurentem?

Prokurentem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Na tym tle możemy zaobserwować istotną odrębność między pełnomocnictwem (gdzie takiego wymogu się nie stawia). Warto wskazać na pewne ograniczenia podmiotowe – przepisy ogólne k.s.h. wprowadzają zakaz piastowania funkcji prokurenta przez osoby skazane prawomocnym wyrokiem za określone przestępstwa gospodarcze, a w spółce z o.o. zakazane jest łączenie funkcji członka rady nadzorczej z funkcją prokurenta.

Kto powołuje prokurenta?

W spółkach kapitałowych, do których należy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, powołanie prokurenta przebiega w sposób dwuetapowy.

Ustanowienie prokury

Zgodnie z art. 208 § 6 k.s.h. powołanie prokurenta wymaga zgody wszystkich członków zarządu w formie uchwały. Przepis ten ma charakter dyspozytywny (umowa spółki może stanowić inaczej).

Udzielenie prokury

Kolejnym krokiem jest udzielenie prokury, które musi zostać sporządzone na piśmie pod rygorem nieważności (często w formie notarialnej), zgodnie z zasadami reprezentacji spółki.

Rodzaje prokury

Ze względu na kryterium liczby osób uprawnionych do reprezentowania, możemy mieć do czynienia z prokurą samoistną (jednoosobową) oraz prokurą łączną. Prokura łączna może przybrać różne formy: z innym prokurentem, z członkiem organu zarządzającego (mieszana) lub wyłącznie z członkiem zarządu (niewłaściwa – art. 109⁴ § 1¹ k.c.).

Wpis do KRS i opłaty

Prawodawca ustanowił wymóg zgłoszenia udzielenia oraz wygaśnięcia prokury do KRS. Zgłoszenie winno być dokonane w ciągu 7 dni. Należy jednak pamiętać, że wpis ten ma charakter deklaratoryjny – potwierdzający istniejący stan faktyczny, gdyż prokurent może działać od momentu powołania.

Opłaty, które musi uiścić spółka to kwota 250 zł tytułem opłaty sądowej oraz 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Wygaśnięcie prokury

Wedle Kodeksu cywilnego prokura wygasa wskutek:

1. wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru,
2. ogłoszenia upadłości,
3. otwarcia likwidacji,
4. przekształcenia przedsiębiorcy,
5. ustanowienia kuratora (art. 42 k.c.),
6. śmierci prokurenta.

Warto wskazać, że Kodeks cywilny nie łączy wygaśnięcia prokury ze śmiercią mocodawcy, ani z utratą przez niego zdolności do czynności prawnych. Co więcej, utrata przez spółkę zarządu nie powoduje wygaśnięcia prokury.

Prokurę można odwołać w każdym czasie. Zgodnie z art. 208 § 7 k.s.h. prokurenta może odwołać każdy członek zarządu – w przeciwieństwie do jego powoływania.