W marcu 2018 r. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiedziało zmiany w zakresie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) oraz innych ustaw. Rządowy projekt wpłynął do Sejmu 27 lutego 2019 r., jednak z uwagi na dyskontynuację prac parlamentu poprzedniej kadencji nie został uchwalony. Czy ta reforma dojdzie w końcu do skutku? Opis, jak chyba przekonaliśmy Ministerstwo Sprawiedliwości do wznowienia prac legislacyjnych!
💡 Najważniejsze wnioski
- Po naszym zapytaniu w trybie dostępu do informacji publicznej Ministerstwo Sprawiedliwości potwierdziło wznowienie prac nad instytucją tzw. alimentów natychmiastowych.
- Nowa procedura ma opierać się na prostym formularzu (bez konieczności dołączania rozbudowanych dowodów), a alimenty przyznawane w ciągu zaledwie kilkunastu dni.
- Wysokość świadczenia natychmiastowego zależałaby od minimalnego wynagrodzenia i liczby dzieci, bez względu na inne okoliczności takie jak wiek. Oczywiście pozostawiono by możliwość tradycyjnego dochodzenia wyższych alimentów.
- Projekt wprowadza również m.in. rodzinne postępowanie informacyjne z mediatorem i automatyczne wygasanie alimentów po 25. roku życia.
Podstawowym założeniem ma być przełom w sytuacji dziecka, by nie ponosiło ono negatywnych konsekwencji rozstania rodziców. Przyznanie natychmiastowych świadczeń alimentacyjnych miałoby odbywać się w ciągu kilkunastu dni.
Alimenty natychmiastowe – nadchodzące zmiany w prawie rodzinnym
Przebieg prac nad projektem i odpowiedź Ministerstwa
Jednym z podstawowych założeń projektu jest zagwarantowanie małoletnim środków utrzymania poprzez wprowadzenie instytucji natychmiastowych świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie z art. 128 k.r.o. treścią obowiązku alimentacyjnego jest dostarczanie środków utrzymania, a w miarę potrzeby wychowania osobie uprawnionej. Zakres ten, zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zależny jest obecnie od potrzeb uprawnionego i możliwości zarobkowych zobowiązanego.
Z uwagi na brak informacji o kontynuacji prac nad projektem, skierowaliśmy do Ministerstwa Sprawiedliwości prośbę o udostępnienie informacji publicznej. W odpowiedzi z 6 maja 2021 r. resort poinformował: „Odpowiadając na pytanie o kontynuację prac (…), uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Sprawiedliwości ponownie podjęto prace zmierzające do nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. (…) Projekt wymaga wpisania do wykazu prac legislacyjnych, a konsultacje planowane są jeszcze w roku 2021”.
Z kolei 11 maja 2021 r. Ministerstwo przedstawiło zaktualizowane założenia projektu. Postępowanie nakazowe miałoby odciążyć sądy i natychmiast zabezpieczać egzystencję dziecka.
Czyżby więcej niż 500+? Kwoty alimentów natychmiastowych
Procedura ubiegania się o alimenty przewiduje istotne uproszczenie. Uprawniony mógłby złożyć pozew na gotowym formularzu bez dodatkowych dowodów (poza aktem urodzenia). Wysokość alimentów natychmiastowych zależna byłaby od minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz liczby dzieci:
- przy jednym dziecku – 21% (ok. 588 zł netto na ówczesny stan minimalnego wynagrodzenia),
- przy dwójce dzieci – 19% na każde (ok. 532 zł),
- przy trójce dzieci – 17% (ok. 476 zł),
- przy czwórce – 15% (ok. 420 zł),
- przy piątce i więcej – 13% (ok. 364 zł).
Świadczenie byłoby przyznawane bez zróżnicowania ze względu na wiek dziecka, w terminie 2 tygodni. Instytucja ta nie wykluczałaby możliwości późniejszego, tradycyjnego procesowego dochodzenia wyższych alimentów, adekwatnych do rzeczywistych potrzeb i możliwości.
Inne zmiany: wygaśnięcie alimentów i postępowanie informacyjne
Projekt zakłada wygaśnięcie alimentów w momencie ukończenia przez dziecko 25. roku życia (z wyjątkiem dzieci niepełnosprawnych). Jednak w uzasadnionych okolicznościach sąd mógłby przedłużyć ten obowiązek. W ocenie twórców projektu wiek ten traktowany jest jako wystarczający do samodzielnego utrzymania się. Aktualnie to zobowiązany rodzic musi każdorazowo wnosić do sądu o uchylenie alimentów, udowadniając samodzielność dziecka.
Ponadto wprowadzono by bezpłatne rodzinne postępowanie informacyjne przed rozwodem (lub separacją) z udziałem mediatorów, w celu złagodzenia sporu i szybkiego określenia zasad opieki i utrzymania (wyłączone w przypadkach znęcania się).
Podsumowanie i aktualny stan prawny
Projekt wydaje się bardzo potrzebny, by uchronić małoletnich przed negatywnymi skutkami rozwodów. Zabezpieczyłoby to ich przed utratą minimalnych środków egzystencjalnych. Dopóki jednak prawo nie wejdzie w życie, pierwszym krokiem w walce o środki dla dziecka jest wniesienie tradycyjnego pozwu, najlepiej z jednoczesnym wnioskiem o zabezpieczenie na czas procesu.
Warto pamiętać, że zgodnie z K.p.c. w sprawach alimentacyjnych występuje właściwość przemienna – powód może wybrać sąd według miejsca zamieszkania dziecka albo pozwanego. Z uwagi na zawiłość procesów, najlepiej powierzyć taką sprawę profesjonaliście.