W poprzedniej (VIII) kadencji Sejmu w marcu 2018 r. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiedziało znaczącą zmianę ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz innych ustaw, w tym Kodeksu postępowania cywilnego. Projekt, zakładający wprowadzenie tzw. alimentów natychmiastowych, miał maksymalnie uprościć i przyspieszyć procedurę uzyskiwania świadczeń alimentacyjnych na dzieci.

Alimenty natychmiastowe to projekt polegający na ustaleniu minimalnej kwoty alimentów, przysługującej uprawnionemu z zachowaniem szybkiej ścieżki – czas rozpoznawania sprawy przez sąd miałby nie przekroczyć dwóch tygodni.

Alimenty natychmiastowe. Założenia nowelizacji i szybka ścieżka do świadczeń

Status of legislative work

Mimo poparcia projektu przez właściwie wszystkie ugrupowania na scenie politycznej, Sejm obecnej (IX) kadencji nie kontynuował prac nad projektem zaproponowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości w poprzedniej (XIII) kadencji. Taki stan wynika z zasady dyskontynuacji obowiązującej w polskim prawie konstytucyjnym, która oznacza przerwanie osobowej ciągłości parlamentu oraz materialnej ciągłości jego prac po rozpoczęciu się nowej kadencji parlamentu. Zgodnie z zasadą dyskontynuacji po wyborach parlamentarnych, nowo wybrany Sejm nie miał obowiązku kontynuowania prac. W celu zainicjowania prac nad nowelizacją konieczne jest rozpoczęcie jego ścieżki legislacyjnej od początku.

Resort sprawiedliwości zapewnia, że prace nad projektem są dalej prowadzone. Docelowo ministerstwo planowało skierować projekt do ponownej konsultacji jeszcze w 2020 r.

Minimum formalities designed

Celem wprowadzenia alimentów natychmiastowych jest zapewnienie szybszego uzyskania świadczenia i zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionego do pobierania alimentów poprzez maksymalne przyspieszenie procedury i jej znaczne odformalizowanie.

W celu ułatwienia procedury, pozew zgodnie z projektem będzie składany na formularzu urzędowym. Na pisemny wniosek powoda sąd rozpozna sprawę w alimentacyjnym postepowaniu nakazowym. Powód będzie musiał dołączyć do pozwu oświadczenia (składane pod rygorem odpowiedzialności karnej) dotyczące m.in.:

• uzyskiwanych dochodów,
• kosztów utrzymania,
• liczby dzieci uprawnionych do świadczeń,
• niewywiązywania się przez pozwanego z obowiązku dostarczania środków utrzymania,
• niewszczęcia sprawy o rozwód lub separację.

Lump-sum alimony

Wysokość alimentów ustalana będzie przy zastosowaniu algorytmu uwzględniającego minimalne wynagrodzenie (kwota przeliczeniowa) oraz wskaźnik dzietności. Kwoty alimentów byłyby obliczane z zastosowaniem poniższych formuł:

1. 1 child – 38% of the conversion amount
2. 2 dzieci – 34,5% kwoty przeliczeniowej na każde dziecko
3. 3 dzieci – 31% kwoty przeliczeniowej na każde dziecko
4. 4 dzieci – 27,5% kwoty przeliczeniowej na każde dziecko
5. 5 dzieci lub więcej – 24% kwoty przeliczeniowej na każde dziecko

Celem wprowadzenia tego mechanizmu jest zapobiegnięcie spadkowi rzeczywistej wartości alimentów, ze względu na zmieniającą się sytuację gospodarczą i siłę nabywczą pieniądza.

Wyrok w dwa tygodnie i nakaz zapłaty

Zgodnie z projektem sąd dokona rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia pozwu. W przypadku uwzględnienia powództwa sąd wyda alimentacyjny nakaz zapłaty, który stawałby się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia.

Alimentacyjny nakaz zapłaty, przeciwko któremu nie wniesiono skutecznie zarzutów, wywierałby te same skutki co prawomocny wyrok. Co istotne, uzyskanie alimentów natychmiastowych nie uniemożliwi starania się o wyższe alimenty na normalnych zasadach.

Środki obrony pozwanego

Pozwany mógłby wnieść pismo zawierające zarzuty do sądu, który wydał nakaz. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody. W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący wyznacza rozprawę, zarządza ich doręczenie powodowi i wzywa powoda do złożenia dowodów.

Do kiedy będą przysługiwały alimenty natychmiastowe?

Obowiązek świadczeń z tytułu alimentów natychmiastowych ma wygasać z dniem osiągnięcia przez uprawnione dziecko wieku 25 lat. Sąd może jednak przedłużyć obowiązek w wyjątkowych okolicznościach (np. niepełnosprawność). Znacząco różni się to od obecnego prawa, które nie przewiduje sztywnej granicy wiekowej dla wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, o ile dziecko nie potrafi utrzymać się samodzielnie.

Jak najszybciej uzyskać alimenty obecnie?

Zanim projekt wejdzie w życie, aby szybko uzyskać wsparcie, należy złożyć pozew o maintenance w Sądzie Rejonowym, najlepiej od razu z wnioskiem o security for an action (postanowienie tymczasowe nakazujące płacić określoną sumę na czas trwania sprawy). W tym celu warto skorzystać z pomocy doświadczonego profesjonalisty, takiego jak adwokat czy radca prawny.