W całym kraju przez miasta przetacza się ogromna fala protestów związana z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r. w sprawie aborcji (sygn. akt K 1/20). Spontaniczne zgromadzenia obywateli niezgadzających się z nowym, wysoce restrykcyjnym prawem napotykają jednak nieraz na zmasowane działania służb mundurowych. Interwencje, środki przymusu bezpośredniego i zatrzymania stają się codziennością. Dlatego, udając się na manifestację, każdy uczestnik powinien bezwzględnie znać swoje fundamentalne prawa.
💡 Key takeaways
- Osoba zatrzymana przez policję ma prawo dowiedzieć się o bezpośrednich przyczynach zatrzymania, a funkcjonariusz ma obowiązek pouczyć o przysługujących prawach.
- Zatrzymany ma prawo do milczenia i prawo żądać niezwłocznego kontaktu ze swoim pełnomocnikiem (adwokatem lub radcą prawnym).
- Zatrzymanie jest ograniczone w czasie – o ile sąd nie nałoży tymczasowego aresztowania, na mocy ustawy po 48 godzinach policja powinna przekazać sprawę dalej, a maksymalny ogólny czas spędzony na tzw. „dołku” bez decyzji sądu wynosi 72 godziny.
- Każdemu zatrzymanemu przysługuje zażalenie na zatrzymanie do sądu rejonowego – to broń przeciwko bezprawnym i niezasadnym interwencjom prewencyjnym policji.
Nawet jeśli na komendzie padły groźby lub przedłożono Ci gotowe oświadczenia do podpisania – masz absolutne prawo milczeć, niczego nie podpisywać i w ciszy oczekiwać na rozmowę ze swoim pełnomocnikiem.
Decalogue of the Rights of Demonstrators Detained by the Police
Podstawy zatrzymania podczas protestów
Protesty podyktowane są obroną fundamentalnych praw (Konstytucyjny zakaz tortur) przeciwstawianym drastycznemu narzuceniu rodzenia dzieci z wadami letalnymi. Z perspektywy procedury karnej, policja najczęściej opiera zatrzymania na art. 244 §1 KPK, który pozwala zatrzymać osobę podejrzaną, jeśli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi np. obawa ucieczki, zacierania śladów lub nie można ustalić jej tożsamości.
Warto więc wymienić 10 najważniejszych praw gwarantowanych z mocy Konstytucji i prawa karnego, stanowiących fundament obrony każdego obywatela na komendzie.
Dekalog praw zatrzymanego (Prawa 1-5)
- Prawo do informacji (art. 244 §2 k.p.k.) – policjant musi natychmiast poinformować zatrzymanego o dokładnej przyczynie (podstawie) zatrzymania. Dodatkowo – jeśli o to nie dopytasz – policjant i tak ma bezwzględny obowiązek wyrecytowania Twoich praw.
- Prawo do odmowy wyjaśnień – masz prawo milczeć. Nie musisz odpowiadać na pytania ani podpisywać oświadczeń czy przyznania się do winy w asyście nerwowej atmosfery na komendzie. Najrozsądniej jest powstrzymać się do czasu pojawienia się prawnika.
- Prawo do kontaktu z prawnikiem (art. 245 §1 k.p.k.) – kluczowe i najważniejsze uprawnienie. Na Twoje żądanie należy natychmiastowo, w dostępnej formie (np. telefonicznie) umożliwić kontakt z adwokatem lub radcą prawnym. Numer do wspierającej manifestantów pomocy prawnej warto mieć zapisany w widocznym miejscu np. markerem na przedramieniu.
- Prawo do poinformowania bliskiej osoby – możesz poprosić o powiadomienie o fakcie zatrzymania konkretnej, wskazanej przez Ciebie dowolnej osoby, np. członka rodziny, przyjaciela. Zapewnia to zewnętrzną kontrolę, że nie zostałeś po prostu „ukryty” przez system i pozwala uruchomić ewentualną zbiórkę na pomoc prawną.
- Prawo do tłumacza – w przypadku osób, które nie władają biegle językiem polskim (np. przebywających u nas obcokrajowców dołączających do marszu), przysługuje prawo do obecności certyfikowanego tłumacza, by w pełni rozumieć czynione wobec niego akty.
Dekalog praw zatrzymanego (Prawa 6-10)
- Prawo kontaktu z konsulem – jeżeli zatrzymany jest obywatelem innego państwa, policja zobligowana jest niezwłocznie pomóc w kontakcie z jego placówką dyplomatyczną (ambasadą) w Polsce.
- Prawo do pomocy medycznej – jeśli w trakcie protestu doznałeś obrażeń od ścisku, gumowych pocisków czy agresywnego działania gazem łzawiącym, funkcjonariusze mają obowiązek wezwania pogotowia w celu zaopatrzenia na miejscu lub zabrania na SOR.
- Prawo otrzymania protokołu zatrzymania – na „dołku” musi zostać sporządzony dokładny i obiektywny protokół, a Ty musisz otrzymać jego odpis do ręki. Powinien zawierać stopień, dane dokonującego zatrzymania, dokładny czas trwania izolacji i wpisaną tam tezę – „o jakie przestępstwo” mowa.
- Maksymalny czas trwania: 48h (+24h) – zatrzymanie bez udziału sądu może potrwać do 48 godzin (po tym czasie prokurator musi Cię wypuścić lub złożyć do sądu wniosek o areszt). Od wpłynięcia ewentualnego wniosku, Sąd ma do 24 godzin na osądzenie go. Jeśli tak się nie stanie, po maksymalnie 72 godzinach wychodzisz automatycznie na wolność.
- Prawo do złożenia Zażalenia (art. 246 §1 k.p.k.) – po wszystkim masz prawo, razem ze swoim pełnomocnikiem zaskarżyć działania policji do sądu. Domagasz się zbadania legalności, prawidłowości (czy Cię nie pobito) oraz zasadności. Skuteczne zażalenie to mocny argument do późniejszego wytoczenia Skarbowi Państwa sprawy o wysokie odszkodowanie i zadośćuczynienie.
Podsumowanie i cel pokojowych zgromadzeń
Działania policji prewencyjnej ulegają zaostrzeniu, lecz warto zachować całkowity spokój, nie znieważać w emocjach kordonów i uciec od prowokacji i zaczepek – dla dobra własnego bezpieczeństwa. Konstytucja Rzeczypospolitej stanowczo i nadrzędnie gwarantuje prawo do odbywania spontanicznych zgromadzeń w celach prodemokratycznych (czego ustawa „anty-covidowa” absolutnie nie była w stanie wyłączyć). Jesteś chroniony, musisz jednak znać swoje prawa.